Ekonomide çizilen ‘Pembe’ tablo, kredili ev satışında ‘kapkara’ oldu. 116 trilyon bankaya dönmedi. Ödenmeyen kredi % 335 arttı. 27 bin kişi battı
KONUT kredisi batağı her geçen gün biraz daha derinleşiyor. Aldıkları kredileri ödemekte zorlanan vatandaşlar evlerini satmak zorunda kalıyor. Özellikle 2005 yılından itibaren rekor üstüne rekor kıran konut kredilerindeki artış yüzde 30’ları bulurken, ödenmeyen konut kredilerinin yüzde 335 oranında arttığı bildiriliyor.
Veriler, geçen yıl sadece 26.7 milyon YTL olan ödenemeyen konut kredisi tutarının 4 kattan fazla artarak 116.3 milyon YTL’ye çıktığını gösteriyor. Pembe tablolar çizilerek Türk kamuoyuna sunulan konut kredileri, son bir aydır dünya ekonomisinde görülen global dalganın da başlangıç noktası olarak gösteriliyor. Türkiye’nin de benzer bir durumla karşılaşması endişesi, konut kredisi kullanan vatandaşların gözünü korkutuyor.
Son bir yılda, aldığı krediyi ödeyemeyen 26 bin 916 kişi olduğu bildirilirken, bu rakamın bir önceki seneye göre yüzde 94 oranında artışı gösterdiğine dikkat çekiliyor. Konut kredilerindeki büyümenin sağlıklı olmadığını savunan uzmanlar ise, vatandaşları zor günlerin beklediğini vurguluyorlar.
Bankalar evleri satıyor
Dünya Emlak Federasyonu Başkan Yardımcısı Salim Taşçı, konut kredilerinde faiz oranlarının yüzde 0.50’lere inmesi gerektiğini söylerken, bu oranın üstünde kredi kullanmanın intihar olacağını vurguladı. Vatandaşın çok seçici davranması gerektiğini savunan Taşçı, “Konut kredi sistemi baştan çökmüş bir sistem. Mortgage fakir fukara için çıkartılmadı. En kötü ev 100 milyardan başlıyor. Bir memur 100 milyara nasıl ev alsın? Türkiye’de geri ödemesi yapılmayan kredilerin miktarı 14.7’leri buldu. Bazı bankalar şu anda evleri satılığa çıkarttı. Krediler geri dönmüyor. Bu oran yüzde 20’ye çıkarsa Türkiye büyük bir darbe yer. ABD’deki krizin bir benzeri de ülkemizde yaşanır. Vatandaşlar kredi sözleşmesini imzalarken mutlaka yanlarında avukat götürsünler. Sözleşmelerde tüketiciyi ileride zor durumda bırakacak kanun maddeleri var. Krediler en fazla 5 yıllık alınmalı. 5 yılı geçerse kredinin alındığı finans kurumuna çalışmış olursunuz” dedi.
Fiyatlar balon gibi
ABD’de yaşanan mortgage krizine dikkat çeken İş Bankası Genel Müdürü Ersin Özince, Türkiye’de de benzer bir kriz yaşanabileceğini söyledi. “Konut fiyatlarının yükselerek balon gibi şişmesi ve sonra da aniden patlaması sonucunda yurtdışında yaşanan krize benzer konut finansman krizleri yaşanabilir” diyen Özince, konut finansmanının, konut fiyatının makul geliştiği, enflasyonun, faizin sağlıklı geliştiği bir piyasada sağlıklı işleyeceğini aktardı
‘Maket projelere yasal önlem alınsın’
TÜKETİCİLERİ Koruma Derneği (TÜKDER) Genel Başkanı Fikri Karagöz, “Yetkilileri uyarıyoruz; yasal boşluklardan yararlanarak, kötü niyetli kişilerin kurdukları firmaların, gazetelerde verilen tam sayfa ilanlar, gösterişli ofislerde sergilenen maket konutlar ve olağanüstü cazip ödeme seçenekleriyle tüketicilerin kandırılmasına izin vermesinler. Aksi takdirde konut mağdurları yaratılacak” dedi. Karagöz, şöyle konuştu: “Son günlerde derneğimize yapılan başvurularda, ‘350 YTL’den başlayan taksitlerle kira öder gibi ev sahibi olun’ ilanlarına kanarak, bir miktar peşin geri kalanı 60-120 ay vade ile ödeyerek ev sahibi olacaklarını hayal ederek inşaat şirketleriyle sözleşme imzaladıklarını, daha sonra yaptıkları araştırmalarda, gazetelerde boy boy verilen görkemli ilanların aldatmaca olduğunu, bitmiş ne de bitecek konutlarının olacaklarına inanmadıklarını, bu nedenle ilgili inşaat şirketlerine başvurarak, sözleşmeden dönmek, ödedikleri peşinat ve imzaladıkları senetleri geri almak istediklerini, ancak ilgili şirketin güçlük çıkardığını, ödedikleri peşinatı ve imzaladıkları senetleri geri vermediklerini öne sürdüler.”
Krediyle ev almayın
TÜRKİYE İnşaat Sanayicileri İşveren Sendikası (INTES) Yönetim Kurulu Başkanı Şükrü Koçoğlu, mortgage sisteminin tam olarak başlamadığını belirterek, “Sistemin Türkiye’de uygulanması çok zor. Uzun vadeli düşük krediler henüz ortada yok” dedi. Konut kredileriyle ilgili sıkıntının yıllardır var olduğunu aktaran Koçoğlu, “Türkiye’de inanılmaz bir konut rüzgârı esti. Dövizin, altının para etmemesi, yatırımcı için konut kredilerinin düşmesi, herkesi konuta hücum ettirdi. Böyle olunca inşaat malzemesi üreticileri şımarıklık içine girip fiyat arttırdı. Arsa fiyatları arttı.” diye konuştu. Tüketicinin kredi kullanırken bilinçli davranması gerektiğini belirten Koçoğlu, “Mortgage çıktığı zaman 500 YTL maaşı olan bile ev sahibi olurum diye düşündü. ‘Herkes alıyor, biz de alırız, sonrası Allah kerim’ dediler. Daha sonra ise kredileri ödeyemediler. Tüketici önünü göremedi. ABD’de sistem patladı, Türkiye’de de patlar. Her önüne gelen konut kredisi almamalı. Sonu hüsran olur” dedi.
Sistem rayına oturmadı
Konut kredilerindeki belirsizliklerin olduğunu söyleyen Tüketicileri Koruma Derneği (TÜKDER) Genel Başkanı Fikri Karagöz de vatandaşların mağdur olacağını düşünenler arasında. “Türkiye’nin kırılgan ekonomik yapısında ileride bizleri neyin beklediği belli değil” diyen Karagöz, tüketicilere aceleci olmamaları çağrısında bulundu. Karagöz, “Araştırsınlar, incelesinler... Aslında ekonomi ve mortgage sistemi tam anlamıyla rayına oturana kadar kredi kullanılmaması daha uygun olur. Faiz oranlarının ilerleyen zamanlarda çok daha aşağılara ineceğini düşünüyorum. Toplu konutların çoğalması, faizleri düşürecektir. Biraz sabırlı olmak gerekiyor” diye konuştu.
Serhat AKKAN / ANKARA
05.09.2007 (tercuman)